خبرنامه انجمن اسلامی دانشگاه صنعتی شریف

زن در قانون اساسي جمهوري اسلامي

مهرانگيز كار

قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، حکومت را جمهوری و متکی بر آراء مردم و مبتنی بر اصول اسلامی می داند( اصول 1-2- 6 قانون اساسی). قوای حاکم در جمهوری اسلامی ایران به تصریح اصل 57 عبارتند از:

قوه مقننه، قوه مجریه و قوه قضاییه که مستقل از یکدیگرند و زیر نظر مقام رهبری که یک مقام مذهبی سیاسی است و با دارا بودن صلاحیت ها و صفات و شرایط رهبری مذهبی به وسیله مجلس خبرگان انتخاب می شود، اداره می گردد (اصل 107).

قوه مقننه: اصولا قانون گذاری از طریق مجلس شورای اسلامی که از نمایندگان منتخب مردم تشکیل می شود (اصل 57) اعمال می گردد و در بعضی موارد خاص و مهم ممکن است از طریق مراجعه مستقیم به آراء مردم و رفراندوم صورت گیرد (اصل 59). تا کنون جز در مورد قانون اساسی و اصلاحیه آن، از این طریق استفاده نشده است.

مطابق اصل چهارم قانون اساسی: "کلیه قوانین و مقررات مدنی، جزائی، مالی، اقتصادی، اداری، فرهنگی، نظامی، سیاسی و غیر اینها باید بر اساس موازین اسلامی باشد..."

بر طبق اصل 71: "مجلس شورای اسلامی در عموم مسائل در حدود مقرر در قانون اساسی می تواند قانون وضع کند." و به تصریح اصل 72: "مجلس شورای اسلامی نمی تواند قوانینی وضع کند که با اصول و احکام مذهب رسمی کشور یا قانون اساسی مغایرت داشته باشد."

مرجع و نهادی که بر کار قانون گذاری مجلس نظارت دارد و مراقبت می کند که قوانین و مقررات مغایر موازین شرع اسلام و قانون اساسی از تصویب نگذرد و به مرحله اجرا در نیاید شورای نگهبان نام دارد که اصل 91 قانون اساسی هدف و نحوه تشکیل آن را بدین صورت بیان می دارد: "به منظور پاسداری از احکام اسلام و قانون اساسی از نظر عدم مغایرت مصوبات مجلس شورای اسلامی با آنها، شورائی به نام شورای نگهبان با ترکیب زیر تشکیل می شود..."

اعضاء شورای نگهبان 12 نفرند که دو دسته اند: الف- فقها شش نفر ب- حقوقدانان شش نفر.

فقها که باید صاحب نظران و مجتهدین درعلم فقه و حقوق اسلامی و در عین حال آگاه به مقتضیات روز و زمان و نیز افرادی عادل باشند مستقیما از سوی مقام رهبری منصوب می شوند.

حقوقدانان، از میان تعدادی حقوقدانان صاحب صلاحیت که از سوی رئیس قوه قضاییه به مجلس شورای اسلامی معرفی می شوند، با رأی مجلس انتخاب می گردند. قانون اساسی به نقش شورای نگهبان در امر قانون گذاری بسیار اهمیت می دهد و در اصل 93 تصریح می کند: "مجلس شورای اسلامی بدون وجود شورای نگهبان، اعتبار قانونی ندارد..."

یکی از وظائف بسیار مهم شورای نگهبان نظارت بر مصوبات مجلس شورای اسلامی از لحاظ عدم مغایرت آنها با قانون اساسی و موازین شرع اسلام است. در ارتباط با انطباق قانون با موازین شرع، فقط شش نفر فقهای عضو شورا صلاحیت اظهار نظر و رأی دارند. چنانچه اکثریت فقها، یعنی چهار نفر از شش نفر مصوبه ای را مغایر موازین اسلام تشخیص بدهند، آن مصوبه خلاف شرع تلقی می گردد و مجلس ناگزیر است در مقام اصلاح آن برآید.

بنابراین دیدگاه شش فقیه شورای نگهبان در قانون گذاری تعیین کننده است. زیرا مستفاد از اصول قانون اساسی این است که این شش فقیه با احاطه و اشرافی که بر مبانی فقهی و احکام اسلامی دارند و با تکیه بر قدرت اجتهاد و استنباط و با عنایت به مبانی و موازین شناخته شده اسلامی و توجه به مقتضیات زمان و نیازهای روز و نقش آنها در استنباط احکام، تشخیص خود را با مغایرت مصوبه ای با احکام شرع اسلام، اعلام می دارند و این تشخیص معتبر است و رسمیت دارد، هر چند نظرات فقهی دیگر که مخالف با نظر فقهای شورای نگهبان است در حوزه های دینی وجود داشته باشد.

در حال حاضر نظر فقهی غالب بر مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان متمایل به دیدگاه سنتی است و بازنگری و تجدید نظر در قوانین با هدف بهبود موقعیت حقوقی زنان در خانواده با موانع جدی دیدگاهی مواجه است.

بنابراین در نظام قانون گذاری امروز ایران، تا زمانی که دیدگاه رسمی یعنی نظر فقهی شش نفر فقیه شورای نگهبان، تجدید نظر کلی در قوانین ناظر بر حقوق برابر زنان را خلاف شرع می داند، تحول در این قوانین محتمل به نظر نمی رسد. علت آن است که سایر نظریه های فقهی چون دیدگاه رسمی جمهوری اسلامی به شمار نمی روند، در امر قانون گذاری نمی توانند مداخله کنند. وضع موجود ادامه می یابد مگر آنکه توسط مقام رهبری فقهایی به عضویت شورای نگهبان منصوب بشوند که از دیدگاه سنتی کاملا فاصله گرفته و شناخت اجتهادی حقوق زن را متناسب با مقتضیات اجتماعی مبنای قانون گذاری قرار دهند. که تازه در این صورت هم از برابری حقوقی خبری نیست و فقط بهبود در وضعیت حقوقی زنان میسر می شود.

  از طرفی قانون اساسی جمهوری اسلامی راه را بر حضور زنان فقیه یا حقوقدان در نهاد شورای نگهبان مسدود نکرده است. با این وصف از سال 1358 که قانون اساسی تصویب شده تا کنون در جمع فقها و حقوقدانان شورای نگهبان حتا یک زن حضور نداشته است. مجمع تشخیص مصلحت نظام که در امر قانون گذاری دارای آزادی عمل بیشتری است و می تواند در صورت اصرار مجلس برخی مصوباتی را که شورای نگهبان وتو می کند، از تصویب بگذراند تا کنون از کمک رسانی به زنان با هدف بهبود وضعیت حقوق آنان امتناع کرده و فقط در مواردی گامهای کوچکی برداشته است. در این مجمع هم تا کنون زنان واجد صلاحیت را راه نداده اند.

بنابراین شیوه کنونی قانون گذاری برای رفع تبعیض از زنان توانایی ندارد بلکه از تبعیض های قانونی بر ضد زنان پاسداری می کند و چه بسا بر آن بیفزاید.

* اعلاميه جهاني حقوق بشر

ماده 1-  همه افراد بشر آزاد و با حيثيت و حقوق يكسان زاييده مي‌شوند و داراي موهبت خرد و وجدان مي‌باشند و بايد با يكديگر با روحيه برادري رفتار كنند.

به نام دين سر انسان های بی گناه را می برند

انتقاد خاتمی از قدسی کردن امور اجرائی

محمد خاتمی دردراختتاميه‌ي دومين اجلاس منطقه‌اي رهبران اديان سمینارگفت همان‌طور كه قدسي‌زدايي فاجعه‌آفرين است، قدسي كردن امور غيرقدسي هم فاجعه‌آميز است و چنان‌چه برخي از پيروان اديان دچار اين اشتباه شده‌اند و برداشت‌هاي بشري را به جاي واقعيات مطلق تلقي كرده‌اند و انديشه‌ي خود را عين دين خدا دانسته و روح بشر را از دين زده كرده‌اند." خاتمی همچنین به رواج نوعی خشونت دینی پرداخت وگفت:" آنان كه به نام دين از دين چهره‌ي خشن و غير قابل انعطاف عرضه مي‌دارند با شعار الله اكبر و به نام دين سر انسان‌هاي بي‌گناه را گوش تا گوش مي‌برند شريكان كساني هستند كه با اسلام‌ترسي و دشمن‌هراسي مي‌كوشند بر دنيا غلبه كنند". خاتمی در حالی این اظهارات را درمورد قدسی کردن امور توسط پیروان ادیان مختلف اظهار داشت که طی ماه های گذشته با آمدن دولت جدید، رواج برداشت های قدسی نسبت به حکومت قوت گرفته است. چنانکه پس ازانتخابات مجلس هفتم که دران محافظه کاران به پیروزی رسیدند، یکی ازروحانیون نزدیک به محافظه کاران گفت که احکام نمایندگان توسط امام زمان به امضاء رسیده است. احمدی نژاد نیز اولین جلسه هیات دولت را درآستان قدس رضوی برگزار کردتا نشان دهد رابطه دولت با مذهب رابطه ای قدرتمند است.

اظهارات محمد خاتمی توسط بسیاری از کارشناسان جهت گیری رییس جمهوری پیشین ایران در رابطه با موضوع گیری های رییس جمهوری جدید قلمداد شده است. سخنان خاتمی در مورد واقعیت داشتن واقعه هولوکاست از همین رو مورد اقبال وتوجه بسیاری از رسانه های جهان قرار گرفته است. برخی ازرسانه ها از این سخن خاتمی به عنوان انتقاد از اظهارات محمود احمدی نژاد رییس جمهوری ایران یاد کردند. خاتمی که طی چند ماه گذشته در چندین مورد در خصوص رفتار های دولت محمود احمدی نژاد تلاش کرده است به آرامی مخالفت خود را با چنین اظهاراتی بیان کند تا کنون در مورد موضوعاتی مانندرواج تحجر وخرافه که از سوی رییس جمهوری وبرخی هوادارانش تبلیغ می شود، سخنانی را در اعتراض بیان کرده بود. پس از نشر کاریکاتور دانمارکی درمورد پیامبر اکرم (ص) وبرخی واکنش های تندروانه وآتش زدن سفارت دانمارک درتهران، خاتمی ضمن محکوم کردن اقداماتی مانند چاپ کاریکاتور برعلیه مسلمانان، اعلام کرد که مسلمانان باید شناخت خود را از غرب اصلاح کنند. پس از انتشار کاریکاتور دانمارکی، برخی هواداران نزدیک به احمدی نژاد با حمله به سفارت خانه های خارجی تصویر نامطلوبی از کشور به نمایش گذاشتند. خاتمی در مورد هولوکاست گفته است " حتی اگر یک نفر یهودی هم کشته شده باشد، ما بایدبی پرده درمورد آن سخن بگوییم". وی سپس افزوده است که فراموش نکنیم یکی از جنایات هیتلر ونازیسم درآلمان کشتار مردم بی گنان از جمله یهودیان بوده است. محمود احمدی نژاد طی چند ماه گذشته چندین بار تکرار کرده است که ماجرای کشتار یهودیان در جریان جنگ جهانی دوم افسانه بوده است. همچنین به نقل از یک روزنامه لهستانی، دولت ایران تصمیم گرفته است برای تحقیق در مورد کشته شدگان در این حادثه، گروهی ازمحققان را به کشورلهستان و اردوگاه آشویتس بفرستد. هرچند دولت لهستان گفته است هیچ گروهی از ایران را دراین زمینه نخواهد پذیرفت. خاتمی صریحا گفت که باید هولوکاست را به رسمیت شناخت. بمیدل ایست آنلاین، می نویسد احمدی نژاد دوبار صریحا با انکار ماجرای هولوکاست گفت که کشورهای غربی این افسانه راساخته اند تا ایجاد اسراییل را توجیه کنند. اگر چه پس از آن طی چندین نوبت هنگام حضور مقامات ایرانی درخارج از کشور هنگامی که از آنان در خصوص این اظهارات سوال شده است، آنها تلاش کرده اند از جواب دادن مستقیم طفره بروند. احمد متکی که هفته گذشته در پارلمان اروپا سخن می گفت در اظهاراتی گفته است که حرف های رییس جمهوری خوب فهمیده نشده است ومنظور او از سخنی که گفته است بددرک شده است. سخنان احمدی نژاد طی ماه های گذشته سبب بی اعتمادی مضاعف جامعه بین المللی به برنامه هسته ای ایران شده است. به نحوی که ماه گذشته، شورای حکام آژانس بین المللی انرژی اتمی پرونده ایران رابرای بررسی به شورای امنیت فرستاد. به نوشته "میدل ایست آنلاین"خاتمی که طی سالهای 1997 تا 2005 ریاست جمهوری ایران را به عهده داشته است،تلاش کرد که درهای ایران را به سوی جهان باز کند به همین جهت او به ارائه ایده گفت وگوی تمدنها پرداخت. خاتمی در سخنانش تلاش کرده است تصویر های نامربوطی که نسبت به حضور یهودیان بعد از اظهارات احمدی نژاد شکل گرفته بود را نیز به نحوی ترمیم کند. خاتمی گفته است :" ما پیروان دینی هستیم که کشتار انسان های بیگناه را محکوم می کند از جمله مردم بیگنان یهود. ایران همواره زندگی صلح آمیزی با اقلیت یهودی داشته است.

آن مرد آمد

محمدرضا فخاري

آن مرد آمد آن مرد با بوي خاك و باروت آمد آن مرد با يك بغل عشق و اميد آمد آن مرد از سال هاي دور آمد آن مرد با تابوتي مزين به پرچم سه رنگ ايران آمد آري شهيد آمد شهيد آمد تا براي اولين بار كشته شود.  شهيدان در جبهه هاي جنگ كشته نشدند شهيدان امروز و به دست هاي و هوي ما كشته مي شوند شهيدان در حالي كه نه زباني براي دفاع دارند و قدرتي براي حركت كشته مي شوند به دست جلاداني كه بوي تعفن آور قدرت آن ها را مست و مسخ كرده است شهيدان كه روزي جان خود را دادند تا صلح و آرامش و عشق را به ما هديه دهند سوار به دست هايي لبريز از قوت، لبريز از جهالت راه خاك پيش مي گيرند اما اينجا مسلخ حقيقي آن هاست. اين دانشگاه جايي كه يا دو خاطره ي آن ها را مي كشيم جايي كه اسطوره ها را قرباني مي كنيم تا سالي بيشتر بر مسند باشيم يا مخالفان را از موافقان بازشناسيم.  به راستي خاك كردن شهيد در اين مكان چه تأثيري جز روزمرگي شدن، كاهش تقدير، پايين آمدن منزلت آن ها در بين ما دارد آن دوستان كه اروپا را به ما نشان مي دهند و بالاخره بعد از سال ها نكته اي مثبت در اين جيره خواران شيطان يافته اند نديده اند كه چگونه قهرمانان جنگ آن ها فراموش شده اند، نديده اند كه ديگر هيچ كس به ياد آن همه فعاليت و آن همه رشادت آن ها نيست.  چشم هاي خود را بگشايم و نه براي اين كه اين جا فضاي يك دانشگاه است و نه به خاطر مخالفت با آن ها كه جز هوي قدرت چيزي در سر ندارند به خاطر خود شهيدها اجازه ندهيم كه آن ها را اينجا خاك كنند براي آن كه به آن احترام بگذاريم براي آنكه نگذاريم اسطوره هايمان بشوند جنازه اي از جنس جنازه هاي ما براي اينكه شهيدهايمان را نكشيم براي اينكه شهيد را انسان را و خدا را حفظ كنيم.

شهر، غمزده و تاريك؛ آسمان، خاكستري؛ و خورشيد، پشت ابرها؛ شايد روزي ديگر. آدم‌هاي بدون اسم، آدم‌هاي سياه، همه مثل دود اگزوز بي تفاوت از كنار هم مي‌گذرند.

باورتان نمي‌شود حتي اسم خودم‌ هم به ياد نمي‌آورم. جز آمدن و رفتن كاري ندارم. مي‌پرسيد كجا؟ آن هم نمي‌دانم. كتاب‌هاي با اسم، كتاب‌هاي بي اسم، روزنامه‌ها، مجلات، همه بي معني. رقص كلمات روي كاغذ، همه برايم سياه شده‌اند. شايد پيش خودتان بگوييد ديوانه است. باشد، ديوانگي هم در چنين دنياي كسالت آوري رنگ و بوي خودش را دارد.

شكايت كردن از اين وضعيت دردي را دوا نمي‌كند. دل همه‌مان پر است از اين حرف‌ها. نمي‌دانم اين آقاي گ. با شلوار لي و آن پيراهن آستين كوتاه صد رنگش به چه دل خوش كرده كه دارد با آن دست‌هاي پشمالو و آن سبيل بلند و سياهش بي‌خيال از همه‌ي دنيا سوت مي‌زند. يا اين آقاي ص. چه چيزي در هيكل كج و معوج من ديده كه مات و مبهوت خيره مانده. از همه جالب‌تر خانم ش. است كه بي‌تفاوت، مثل هميشه روزنامه را از دست من گرفته و ورق مي‌زند. هميشه همين طور است. وقتي كلافه مي‌شوم بلند مي‌گويم "اي خدا". آن‌ وقت هر سه نفر مرا مي‌بينند. آقاي گ. به شانه‌ي آقاي ص. مي‌زند و مي‌گويد "خبر جديد رو شنيدي؟ مي‌خوان تو دانشگاه چند تا شهيد خاك كنن". آقاي ص. بي تفاوت نگاهش مي‌كند. مي‌پرسم "چرا؟" مي‌گويد "مي‌گن بخاطر اين كه يادشون زنده بمونه". خانم ش. كه انگار خسته شده باشد، زير لب مي‌گويد "اين شهر بوي گند مي‌ده" و آخرين ورق روزنامه را مي‌خواباند. بعد با آرامش تمام ريز ريزش مي‌كند؛ مثل هميشه. آقاي گ. كه حالا سيگار بهمنش را روشن كرده مي‌گويد "دوست دارم گل سرخ بكارم". خانم ش. جواب مي‌دهد "خوكا مي‌خورنش، يه آبم روش". آقاي ص. بي تفاوت دست در جيبش مي‌كند و مي‌گويد "دوهزار و چارصد تومن دارم. چيزي مي‌خورين؟" و به من نگاه مي‌كند. آقاي گ. سيگارش را روي زمين مي‌اندازد و مي‌گويد "شراب تلخ". خانم ش. كه حالا ساكت و آرام آسمان را نگاه مي‌كند مي‌گويد "آفتاب" و من مي‌گويم "دلخوشي". آقاي ص. با نوك پايش ته سيگار آقاي گ. را له ‌مي‌كند و مي‌گويد "البته اين چيزا رو با اين پولا نمي‌دن، اگه چيز ديگه‌اي مي‌خواين بگين بخرم". چون جوابي از ما نمي‌شنود، راه مي‌افتد به طرف دست‌شويي. آقاي گ. سيگار ديگري روشن كرده و خانم ش. همچنان آسمان سياه روبرويش را مي‌نگرد. اشك در چشمانم حلقه زده، مي‌خواهم فرياد بزنم. مي‌پرسم "داد بزنم؟". خانم ش. مي‌گويد "اون وقت فكر مي‌كنن ديوونه‌اي" و آقاي گ. مي‌گويد "كسي صدات و نمي‌شنوه". نمي‌دانم چرا خانم ش. دست‌هايش را دراز نمي‌كند و خورشيد را از پشت ابر‌ها بيرون نمي‌كشد تا بدانم خورشيد همچنان مي‌درخشد، و چرا آقاي گ. قصه‌ي پيرمردي با بال‌هاي بزرگ را نمي‌گويد؟

آقاي ص. دست خالي برگشته و باز ما را نگاه مي‌كند و مي‌گويد "يه خاطره بگم؟" . خانم ش. جواب مي‌دهد "تكراري شده". مي‌گويم "بگو، براي هزارمين بار بگو". روي صندلي روبرويمان مي‌نشيند و حالا چشمان بي‌تفاوتش برق مي‌زند و لبانش مي‌خندد. "از گذشتم فقط همين يادم مونده، يه روز روشن با آسمون آبي كه لكه‌هاي ابر با هم يه قل دو قل بازي مي‌كردند. داشتم مثل هميشه با چوبم دنبال قورباغه مي‌گشتم، نمي‌دونم چرا يه دفه شب شد. زدم زير گريه و دوييدم طرف خونه. البته خونه‌ي ما وسط يه دشت بود؛ پشتش كوهاي بلند و جلوش دريا. بابا گفت "چرا گريه مي‌كني؟". گفتم "از تاريكي مي‌ترسم". اون‌ وقت جواب داد "آسمون شب اگه سياهه، يه عالمه ستاره توش بيداره. نگاه كن...""

آرش